Ελλάδα vs Γερμανία: Υπάρχουν Ουσιαστικές Διαφορές στα Συστήματα Ειδικής Εκπαίδευσης;

Δημοσιογραφική Επιμέλεια: T. Μαρία – Παρέσσα

Σε αυτό το άρθρο, εξετάζονται οι ομοιότητες και οι διαφορές στα ειδικά εκπαιδευτικά συστήματα της Ελλάδας και της Γερμανίας. Μέσα από συνεντεύξεις με τον Μιχαήλ Κοντογεώργο και τη Σοφία Θεοφυλάκη, παρουσιάζονται οι προσωπικές τους εμπειρίες και απόψεις. Οι εκπαιδευτικοί αναλύουν τον τρόπο με τον οποίο οι δύο χώρες προσεγγίζουν την ειδική εκπαίδευση, εστιάζοντας σε θέματα όπως η συνεργασία με γονείς, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, η χρήση τεχνολογίας, και η ένταξη μαθητών με αναπηρίες στην κοινωνία.

Ο εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής ενσαρκώνει έναν πολυδιάστατο ρόλο παιδαγωγού, αφού εκτός από το να διδάσκει και να αξιολογεί πρέπει να είναι σε θέση να σχεδιάζει εξατομικευμένα προγράμματα, να προσφέρει συμβουλευτική στους μαθητές, στους γονείς αλλά και στους συνεργαζόμενους φορείς. Η αναπηρία είναι μια πολυσύνθετη και αόριστη έννοια. Περιέχει ένα ευρύ φάσμα κατηγοριών ατόμων με ξεχωριστές εκπαιδευτικές ανάγκες το καθένα. Αυτό το φαινόμενο είναι κοινωνικό και μας αγγίζει όλους.

Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες ή αναπηρία αντιμετωπίζουν πρόσθετες προκλήσεις και δυσκολίες στην κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξή τους. Υπάρχουν δυσκολίες στην αναγνώριση, κατανόηση και διαχείριση των συναισθημάτων τους κάτι που τους δημιουργεί ανασφάλεια και άγχος. Για να φοιτήσει κάποιο παιδί σε δομή Ειδικής Αγωγής (Ειδικό Νηπιαγωγείο, Ειδικό Δημοτικό, Ειδικό Γυμνάσιο-Λύκειο και ΕΕΕΕΚ) θα πρέπει να έχει υπάρξει γνωμάτευση και απόφαση φοίτησης από το ΚΕΔΑΣΥ.

Μια από τις βασικές διαφορές ανάμεσα στις δυο χώρες είναι το γεγονός πως η Ελλάδα εφαρμόζει ενιαία εκπαιδευτική πολιτική σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, ενώ στη Γερμανία υπάρχουν δεκαέξι ομόσπονδα κράτη έχοντας διαφορετική εκπαιδευτική πολιτική το κάθε κρατίδιο με ευθύνη του υπουργείου.

Και οι δύο χώρες διαθέτουν ευέλικτο σύστημα που επιτρέπει στους μαθητές να μετακινούνται από το ειδικό σχολείο στο γενικό σχολείο και αντίστροφα, εφόσον βελτιωθεί το μαθησιακό τους επίπεδο. Το σύστημα προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες των μαθητών, επιτρέποντας έτσι την καλύτερη δυνατή εκπαίδευση όμως ο γονίος έχει τον τελευταίο λόγο σε αυτή την απόφαση.

Στο ελληνικό σχολείο το οποίο ερευνήσαμε υπάρχουν πέντε δάσκαλοι ειδικής αγωγής, γυμναστής, καθηγητής πληροφορικής, εργοθεραπευτής, φυσιοθεραπευτής, λογοθεραπευτής, σχολικός νοσηλευτής, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός και ειδικό βοηθητικό προσωπικό. Κάθε ειδικός διαθέτει την δική του αίθουσα οπου πραγματοποιούνται συνεδρίες, ενώ στο γερμανικό σχολείο αντιμετωπίζουν πολλές ελλείψεις σε ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό αλλά και σε άλλους ειδικούς καθώς διαθέτουν μόνο κοινωνικό λειτουργό.

Υπάρχει συμφωνία στη διαφοροποιημένη διδασκαλία και στη χρήση εξατομικευμένων τεχνικών, εργαλείων και υλικών για την κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών των μαθητών. Έμφαση δίνεται στη συνεργασία και την αλληλοβοήθεια μεταξύ των μαθητών, με στόχο την αυτενέργεια μέσω project, χρήση Η/Υ, καιτιγισμού ιδεών και ομαδικής εργασίας. Σημαντικό κοινό στοιχείο είναι επίσης η δωρεάν φοίτηση στα δημόσια σχολεία. Ωστόσο, διαφαίνεται μια σημαντική διαφορά: στην Ελλάδα, οι εκπαιδευτικοί συχνά αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία να προμηθεύονται και να αγοράζουν εκπαιδευτικά εργαλεία, όπως βιβλία και παιχνίδια για να ενισχύσουν τη μαθησιακή διαδικασία. Αντίθετα, στη Γερμανία, αυτά τα εργαλεία παρέχονται συστηματικά από το κράτος, διευκολύνοντας έτσι το έργο των εκπαιδευτικών και βελτιώνοντας τη συνολική εκπαιδευτική διαδικασία.

Βέβαια η Γερμανία φαίνεται να διαθέτει ένα πιο ευέλικτο και προσαρμοσμένο σύστημα που προσφέρει εξειδικευμένη υποστήριξη σε διάφορους τύπους μαθησιακών αναγκών αφού υπάρχει ξεχωριστό σχολείο για κάθε ανάγκη, ενώ στην Ελλάδα εντάσσονται σε ένα γενικό πλαίσιο και στα γενικά σχολεία σε τμήματα ένταξης ή με συνοδεία παράλληλης στήριξης.

Και οι δύο εκπαιδευτικοί τόνισαν την σημαντικότητα και την στενή συνεργασία με τους γονείς η οποία είναι ζωτικής σημασίας, όπως αναφέρουν, και πραγματοποιείται μέσω τακτικών συναντήσεων. Συγκεκριμένα στην Ελλάδα είναι αρκετά συχνή με ατομικές συναντήσεις, τηλεφωνική επικοινωνία και καθημερινή χρήση τετραδίου επικοινωνίας για την πρόοδο των παιδιών. Στην Γερμανία γίνεται μια πρώτη συνάντηση στην αρχή της σχολικής χρονιάς στην οποία θέτουν στόχους και στην συνέχεια τουλάχιστον δύο ακόμα μέχρι την λήξη του σχολικού έτους.

Αξιοσημείωτη είναι η έντονη προσπάθεια για κοινωνική ένταξη των μαθητών. Στο ελληνικό σχολέιο υπάρχουν προγράμματα συνεκπαίδευσης και κοινών δράσεων με τα συστεγαζόμενα σχολεία και προγράμματα κοινωνικής ένταξης και αυτονομίας όπως, επισκέψεις σε σούπερ μάρκετ, τοπικά καταστήματα, ταχυδρομείο κ.α.. Στην Γερμανία συμβαίνει κάτι παρόμοιο το οποίο αφορά το κυλικείο του σχολείου όπου εκεί τα παιδιά προετοιμάζουν μόνοι τα γεύματα και τα πουλούν.

Επιπλέον, στη Γερμανία, σε ηλικία 15 ετών, οι μαθητές παρακολουθούν μαθήματα επαγγελματικού προσανατολισμού και συντάσσουν μόνοι τους το βιογραφικό τους, με σκοπό να υλοποιήσουν πρακτική άσκηση σε κάποιον φορέα. Αυτή η διαδικασία προετοιμάζει τους μαθητές για την επαγγελματική τους σταδιοδρομία και τους δίνει πολύτιμες εμπειρίες στον πραγματικό εργασιακό χώρο. Στην Ελλάδα, αντίθετα, υπάρχουν επαγγελματικά λύκεια, όπου οι μαθητές κατά την αποφοίτησή τους λαμβάνουν πιστοποίηση ειδικότητας, για παράδειγμα στην πληροφορική, γεωπονία ή κάποια άλλη τεχνική ειδικότητα.

Τα προφίλ των συνεντευξιαζόμενων:

Η Θεοφυλάκη Σοφία, 38 ετών, είναι απόφοιτη του τμήματος Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής με κατεύθυνση εκπαίδευση ατόμων με Ειδικές Ανάγκες του Πανεπιστημίου Μακεδονίας έχει δύο Μεταπτυχιακά πάνω στην Ειδική Αγωγή και πολυετή εμπειρία στον χώρο της εκπαίδευσης. Εργάζεται από το 2008 ως αναπληρώτρια μέχρι το 2020 που έγινε μόνιμη. Έχει παρακολουθήσει και συμμετάσχει σε επιμορφωτικά προγράμματα, σεμινάρια και πιστοποιημένες εκπαιδεύσεις σχετικά με την αξιολόγηση και διδασκαλία παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες και νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Τα τελευταία 4 χρόνια υπηρετεί την οργανική της θέση στο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Καστοριάς.

Ο Κοντογεώργος Μιχαήλ, 32 ετών, είναι απόφοιτος του ΠΤΔΕ Ιωαννίνων με μεταπτυχιακές σπουδές στην Ειδική Εκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Έχει παρακολουθήσει πληθώρα επιμορφώσεων σε Ελλάδα και Γερμανία και έχει συμμετάσχει ως εισηγητής σε κάποια από αυτά. Από το 2016 έως το 2020 υπηρέτησε σε ιδιωτικό γερμανικό σχολείο με μαθητές με ανάγκη ενίσχυσης της συναισθηματικής και κοινωνικής εξέλιξης. Από το 2020 μέχρι σήμερα είναι ειδικό εκπαιδευτικός και υποδιευθυντής σε Δημόσιο γερμανικό σχολείο που φοιτούν μαθητές/τριες με μαθσιακές δυσκολίες, ενώ παράλληλα είναι εκπαιδευτικός στο Ελεύθερο Ελληνικό Σχολείο Χαϊδελβέργης.

Η συλλογή των στοιχείων πραγματοποιήθηκε με μοιρασμό του ίδιου ερωτηματολογίου στους συνεντευξιαζόμενους. Αυτό είχε ως σκοπό να βρεθούν οι ομοιότητες και οι διαφορές με πιο στοχευμένο τρόπο. Βέβαια τα συμπεράσματα που προκύπτουν δεν αποτελούν κανόνα διότι σε κάθε σχολική μονάδα υπάρχουν διαφορές ανάλογα με το προσωπικό ή την δυναμικότητα και την διάθεση της Πρωτοβάθμιας να παρέχει ειδικό προσωπικό και χρηματοδότηση.